ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ “ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ” ਮਾਡਲ ਹੁਣ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਹੱਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਹਿਲ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ” ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਲੈਬ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਹਤ ਐਜੰਡੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।
15 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਲੀਨਿਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2025-26 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 881 ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ ਕਾਰਗਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 565 ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ 316 ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
2026 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 109 ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਲੀਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 990 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 400 ਹੋਰ ਕਲੀਨਿਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ“ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ”ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ:
* ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ
* ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ
* ਮੁਫ਼ਤ ਲੈਬ ਟੈਸਟ
* ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ
* ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ
* ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਲਾਹ
* ਰੈਫਰਲ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਬ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ 47 ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ ਟੈਸਟ ਅਤੇ 107 ਦਵਾਈਆਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਕਲੀਨਿਕਲ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰ ਓਪੀਡੀ ਫੁੱਟਫਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2026 ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ:
* ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਕਰੋੜ ਓਪੀਡੀ ਦੌਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ।
* ਲੱਖਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਲਾਭ ਲਿਆ।
* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। (ਈ.ਟੀ.ਹੇਲਥਵਰਲ੍ਡ.ਕਾਮ)
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ `ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। (ਈ.ਟੀ.ਹੇਲਥਵਰਲ੍ਡ.ਕਾਮ)
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਕਸਬਿਆਂ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕਲੀਨਿਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। 565 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲੀਨਿਕ ਪਿੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ।
2026 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ“ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਿੰਡ ਕਲੀਨਿਕ” ਅਤੇ ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ ਆਧਾਰਿਤ ਪਿੰਡ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਜਾਂਚਾਂ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਰੇਬੀਜ਼ ਵੈਕਸੀਨ ਵਰਗੀ ਨਵੀਂ ਸੇਵਾ
2025-26 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 881 ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਐਂਟੀ-ਰੇਬੀਜ਼ ਵੈਕਸੀਨ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਡੌਗ ਬਾਈਟ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਕਦਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੋਈ।
ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਕਦਮ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਟਸਐਪ ਆਧਾਰਿਤ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਆਨਲਾਈਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਪੰਜਾਬ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਉਂਸਿਲ)
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ:
* ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
* ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
* ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੀ ਹੈ।
* ਮੁਫ਼ਤ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਬਚਿਆ ਹੈ।
* ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਰ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।