ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਠੱਗ ਨਾਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਐਪਸ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
URL ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੈੱਕ ਕਰੋ
ਕਿਸੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ URL ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ। ਠੱਗ ਅਕਸਰ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ ਫਰਜ਼ੀ ਲਿੰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲਿੰਕ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਮਿਲੇ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕਾਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਖ਼ੁਦ ਖੋਲ੍ਹੋ।
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ’ਤੇ ਦਿਓ ਧਿਆਨ
ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ’ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਅਜੀਬ ਭਾਸ਼ਾ, ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬੇਹੱਦ ਸਸਤੇ ਆਫ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹੋ ਸਾਵਧਾਨ
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਕਈ ਵਾਰ ਠੱਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਆਫ਼ਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਫ਼ਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੰਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕਰੋ ਜਾਂਚ
ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਤਾ, ਕਸਟਮਰ ਕੇਅਰ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪਰਕ ਵੇਰਵੇ ਦੇਖੋ। ਜੇਕਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਾਇਬ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਈਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨਕਲੀ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਐਪ ਦੀਆਂ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਐਪ ਨੂੰ Contacts ਜਾਂ Call Log ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਐਪ ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ, ਯੂਜ਼ਰ ਰਿਵਿਊਜ਼, ਡਾਊਨਲੋਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕੁਝ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਨਕਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Google Play Protect ਨੂੰ ਰੱਖੋ ਚਾਲੂ
Android ਫ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ Google Play Protect ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਪਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਐਪਸ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਟੋਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ।
ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ, ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।