ਚੀਨ ਨੇ ਇਰਾਨ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸਖ਼ਤ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਵਧੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਾਵਾਂ
ਇਰਾਨ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਜ਼ਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਬਿਆਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬੀਜਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰੁਖ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ ਸੰਯਮ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਬੀਜਿੰਗ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਰਾਜਸੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਇਹ ਰੁਖ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੇ ਤਾਕਤ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਚੀਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਹੋੜ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਗਲੋਬਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੁਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਸਮੀਕਰਨ ਬਣਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫਿਲਹਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਰਾਨ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਗਲੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਚਾਲਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
