ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ “ਗੋਲਡਨ ਆਵਰ” ਦੌਰਾਨ ਮਦਦ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ (ਰੋਡ ਸੇਫ਼ਟੀ ਫੋਰਸ – ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਮਾਡਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਪਈ ਲੋੜ?
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਦਸਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ:
* ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ
* ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ
* ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਚ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਏ.ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਰਸ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ
ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼:
* ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ
* ਤੁਰੰਤ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ
* ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ
* ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ
ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨ
ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਖਰੀਦੀਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ:
* ਫਸਟ ਏਡ ਕਿੱਟ
* ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਉਪਕਰਣ
* ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ
* ਸਟ੍ਰੈਚਰ
* ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਉਪਕਰਣ
* ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ
ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ।
ਹਰੇਕ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਰਿਸਪਾਂਸ ਯੂਨਿਟ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਾਈਵੇਅ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀ
ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਦਸਾ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰੂਟਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ:
* ਮੁੱਖ ਰਾਜ ਮਾਰਗ
* ਕੌਮੀ ਮਾਰਗ
* ਹਾਈ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਜ਼ੋਨ
* ਉਦਯੋਗਿਕ ਰੂਟ
ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਫੋਰਸ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ:
* ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਟਰੈਕਿੰਗ
* ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ
* ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ
* ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ
ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਹਰੇਕ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਤੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਜਵਾਬ
ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:
1. ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
2. ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਅਲਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. ਟੀਮ ਤੁਰੰਤ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
4. ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5. ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੱਤਾ।
ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ:
* ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਫਸਟ ਏਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ
* ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ
* ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਗਈ
ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲਡਨ ਆਵਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਕਈ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਸਿਰਫ਼ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ, ਰੋਕਥਾਮ ਵੀ
ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਦਾ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਫੋਰਸ:
* ਓਵਰਸਪੀਡਿੰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ
* ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
* ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ
* ਹੈਲਮੈਟ ਅਤੇ ਸੀਟ ਬੈਲਟ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਣਾ
ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇੱਕ “ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ + ਰਿਸਪਾਂਸ” ਮਾਡਲ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਨੇ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ:
* ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਮੀਨੈਂਸ
* ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਲੀਨਿਕ
* ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ
ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਵੀਨਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਹਨਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਬੀਅਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਿਸਪਾਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਫੋਰਸ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕੋ ਹੈ — “ਹਾਦਸਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਾਨ ਨਾ ਜਾਵੇ।”