ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼, ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਮਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੱਠਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਠਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਟਰੱਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਇਓਮਾਸ, ਬਾਇਓਗੈਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਇਥਾਨੋਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਬਾਇਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਵਾਢੀ ਮਗਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ 195 ਲੱਖ ਟਨ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਬੇਲਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੇਲਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਪਰਾਲੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਕਰੀਬ 1,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਠਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਸਨਅਤਾਂ ਨੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦਿੱਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਗੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਬੇਲਰ ਅਤੇ ਟਰੱਕ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ 96,600 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 65,225 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਿੱਜੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਹਨ ਅਤੇ 31,373 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਸਟਮ ਹਾਇਰਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 53,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ, 8,700 ਚੌਪਰ ਤੇ ਮਲਚਰ ਅਤੇ 3,000 ਸਟ੍ਰਾਅ ਬੇਲਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 78,764 ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 35,566 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ

• ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ 96,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤਾਇਨਾਤ
• ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਾਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਇਥਾਨੋਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ
• ਬੇਲਰ ਅਤੇ ਟਰੱਕ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ