ਕਿਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਰਕਾਰ

ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ, 2027 ਦੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ, 2024 ਵਾਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ, ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਿਜ਼ਾਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ “ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਹਿਰ” ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ “ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਨਮੰਡੇਟ” ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 13 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, AAP ਨੇ 3, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 1, ਅਤੇ 2 ਸੀਟਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ; BJP ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਪਰ ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ 26.30% ਅਤੇ AAP 26.02% ‘ਤੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰੀ ‘ਤੇ ਰਹੀਆਂ, ਜਦਕਿ BJP 18.56% ਅਤੇ SAD 13.42% ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਪਰ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਕੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ AAP, 2024 ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 117 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 33 ‘ਤੇ ਹੀ ਲੀਡ ਲੈ ਸਕੀ; ਕਾਂਗਰਸ 37 ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ‘ਚ ਅੱਗੇ ਰਹੀ, BJP 23 ‘ਚ, ਆਜ਼ਾਦ 15 ‘ਚ ਅਤੇ SAD 9 ‘ਚ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ AAP ਦਾ 2022 ਵਾਲਾ ਇਕ-ਪੱਖੀ ਦਬਦਬਾ 2024 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੋਣ ਮੁੜ ਬਹੁ-ਧੁਰੀ ਹੋ ਗਈ।

ਇਸ ਚੋਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮੁੱਖ ਪੜ੍ਹਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਦਿਖਿਆ। ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਜ਼ਰ ਆਏ; ਦੋਆਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ AAP ਨੇ ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ; ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਰਹੀ ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਗਰਸ, AAP, SAD ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵਜ਼ਨ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਵਾਰ ਜੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲਵਾ ਦੀਆਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ 4, AAP 2, SAD 1 ਅਤੇ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਜਿੱਤੀ; ਮਾਝੇ ਦੀਆਂ 3 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ 2 ਅਤੇ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ; ਦੋਆਬੇ ਦੀਆਂ 2 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ 1 ਅਤੇ AAP 1 ਰਹੀ।

ਹੁਣ ਜੇ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀਟ-ਜੇਤੂ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਪਰ ਇਹ ਜਿੱਤ “ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਉਸਦੇ ਨਾਲ” ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵੀ ਜੋੜ ਲਏ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ AAP ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਨੰਬਰ ਇਕ” ਤਾਂ ਬਣੀ, ਪਰ “ਹੇਜਮੋਨਿਕ ਫੋਰਸ” ਨਹੀਂ ਬਣੀ।

AAP ਲਈ ਚੋਣ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਚਾਅ-ਰੇਖਾ ਵੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਰਟੀ 13-0 ਵਾਲਾ ਦਾਅਵਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 3 ਸੀਟਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ; ਪਰ ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਹ 26.02% ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਰਹੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ AAP ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੀ, ਪਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਸਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਸੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਧੜੇਬੰਦੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਮੁੱਦਾ ਬਣੀ।

BJP ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ 18.56% ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 117 ਵਿੱਚੋਂ 23 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਲਈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ BJP ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਈ; ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਹਿੰਦੂ-ਕੇਂਦਰਤ ਜਾਂ ਖਾਸ ਲੋਕਲਾਈਜ਼ਡ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਬੇਸ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਲਈ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਭੋਆ, ਪਠਾਨਕੋਟ; ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਰਥ, ਸੈਂਟਰਲ, ਈਸਟ; ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕੇ; ਬਠਿੰਡਾ ਅਰਬਨ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਇਸ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵੋਟ ਅਜੇ ਸੀਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।

SAD ਲਈ ਇਹ ਚੋਣ ਦੋਹਰੀ ਤਸਵੀਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਸਦਾ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 13.42% ਤੱਕ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਬਠਿੰਡਾ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਗਿਆ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਮਜੀਠਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਰ ਆਧਾਰ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਦਿਖਿਆ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ SAD ਸਮਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ “ਪਾਕੇਟ ਬੋਰੋ” ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਜਿੱਤਾਂ—ਖਾਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ—ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਕਹਾਣੀ ਸਨ। ਖਾਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 4,04,430 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 9 ਵਿੱਚੋਂ 8 ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਲਈ; ਫਰੀਦਕੋਟ ‘ਚ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੇ ਤੀਜੀ ਧੁਰੀ ਬਣ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਗਣਿਤ ਵਿਗਾੜੀ। ਇਹ ਪੰਥਕ, ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਵੋਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਸੀ।

ਹੁਣ ਅਸੀਂ 13 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੈਗਮੈਂਟ ਲੀਡ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ।

1. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਪਰ BJP ਨੇ ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਭੋਆ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਰਗੇ 3 ਸੈਗਮੈਂਟ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਦੀਨਾ ਨਗਰ, ਕਾਦੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਰਗੇ ਬਾਕੀ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡ-ਅਰਧਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੀਟ ਕੱਢੀ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ BJP ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ/ਸੀਮਾਵਰਤੀ ਪਹੁੰਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਭੂਖੰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

2. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਇਹ ਹਲਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। AAP ਨੇ ਅਜਨਾਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਊਥ, SAD ਨੇ ਮਜੀਠਾ, BJP ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਰਥ, ਸੈਂਟਰਲ, ਈਸਟ, ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੈਸਟ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਲਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮੂਹ ਸੀਟ ਕਾਂਗਰਸ ਜਿੱਤ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਕਾਫ਼ੀ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ “ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਿਰ ਦੂਜੀ-ਤੀਜੀ ਪਸੰਦ” ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ।

3. ਖਾਡੂਰ ਸਾਹਿਬ
ਇੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਡੀਆਲਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਖੇਮਕਰਨ, ਪੱਟੀ, ਖਾਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰਾ ਵਰਗੇ 8 ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਲਈ; ਕੇਵਲ ਕਪੂਰਥਲਾ ‘ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅੱਗੇ ਰਹੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਥਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ AAP, ਕਾਂਗਰਸ, SAD, BJP ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀ-ਸੰਰਚਨਾ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

4. ਜਲੰਧਰ
ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਲੌਰ, ਨਕੋਦਰ, ਸ਼ਾਹਕੋਟ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਵੈਸਟ, ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਅਤੇ ਆਦਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅੱਗੇ ਰਹੀ; BJP ਸਿਰਫ਼ ਜਲੰਧਰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਤੇ ਨਾਰਥ ‘ਚ ਅੱਗੇ ਰਹੀ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਆਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਜੜ੍ਹ ਅਜੇ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਹੈ।

5. ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
AAP ਨੇ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਧੀ-ਸਧੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੋਲਾਥ, ਫਗਵਾੜਾ, ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ, ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿੱਚ AAP ਅੱਗੇ ਰਹੀ; ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਦਸੂਆ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ BJP ਅੱਗੇ ਰਹੀ; ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਉੜਮੁੜ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅੱਗੇ ਰਹੀ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ AAP ਨੇ ਦੋਆਬੇ ਦੇ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦਾ ਲਿਆ, ਪਰ BJP ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ/ਉਪ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

6. ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਇਹ AAP ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। AAP ਨੇ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਬੰਗਾ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ‘ਚ ਲੀਡ ਲਈ; ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਲਾਚੌਰ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਖਰੜ ਅਤੇ ਐਸਏਐਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬੜਾ ਕਰੜਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਹਲਕਾ AAP ਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰੀਜਨਲ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

7. ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸੀਟ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜਿੱਤੀ, ਪਰ ਅਰਬਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ BJP ਦੀ ਭਾਰੀ ਪੈਠ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਈਸਟ, ਸਾਊਥ, ਸੈਂਟਰਲ, ਵੈਸਟ, ਨਾਰਥ ‘ਚ BJP ਅੱਗੇ ਰਹੀ; ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਤਮ ਨਗਰ, ਗਿੱਲ, ਦਾਖਾ ਅਤੇ ਜਗਰਾਓਂ ‘ਚ ਲੀਡ ਲਈ। ਇਹ ਕਲਾਸਿਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ BJP ਵੱਲ ਝੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੰਡ/ਪੇਰੀ-ਅਰਬਨ ਘੇਰਾ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੀਟ ਦਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

8. ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਇੱਥੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਪਰ AAP ਨੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਅਮਲੋਹ, ਸਮਰਾਲਾ, ਸਾਹਨੇਵਾਲ, ਪਾਇਲ ਅਤੇ ਰਾਇਕੋਟ ਵਰਗੇ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵਾ-ਦੋਆਬਾ ਬੋਰਡਰ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ AAP ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਹੈ।

9. ਫਰੀਦਕੋਟ
ਇੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦ ਜਿੱਤ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਚੱਕਨਾ-ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ 2,98,062, AAP 2,28,009, ਕਾਂਗਰਸ 1,60,357, SAD 1,38,251 ਅਤੇ BJP 1,23,533 ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ-ਵੋਟ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ/ਪੰਥਕ ਖਿੱਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

10. ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੜੀਆਂ ਬਹੁ-ਕੋਣਾ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ 2,66,626, AAP 2,63,384, BJP 2,55,097 ਅਤੇ SAD 2,53,645 ‘ਤੇ ਰਹੇ—ਚਾਰੋ ਵੱਡੀਆਂ ਧੁਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ “ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਤਾਕਤ” ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ “ਉਮੀਦਵਾਰ + ਲੋਕਲ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ + ਵੋਟ ਕੱਟ” ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ।

11. ਬਠਿੰਡਾ
ਇਹ SAD ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਕੋਰ ਪਾਵਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਲੰਬੀ, ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਰੂਰਲ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿੱਚ SAD ਅੱਗੇ ਰਹੀ; ਮੌੜ, ਮਾਨਸਾ, ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ AAP ਅੱਗੇ ਰਹੀ; ਬਠਿੰਡਾ ਅਰਬਨ ਵਿੱਚ BJP ਅੱਗੇ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੱਲ ਸੀਟ SAD ਨੇ ਜਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ SAD ਦਾ ਕੋਰ ਪਿੰਡੀ-ਪੰਥਕ-ਜੱਟ ਆਧਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ ਹੈ।

12. ਸੰਗਰੂਰ
AAP ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕਿਲਾ ਬਚਾਇਆ। ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚ AAP 3,64,085, ਕਾਂਗਰਸ 1,91,525, BJP 1,28,253 ਅਤੇ SAD 62,488 ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਛਾਪ ਇਸ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੀ। ਸੰਗਰੂਰ AAP ਲਈ “ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕਰ ਸੀਟ” ਸੀ।

13. ਪਟਿਆਲਾ
ਇਹ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਟਰਨਆਉਟ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ—74.02%। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 3,05,616, AAP ਨੇ 2,90,785 ਅਤੇ BJP ਨੇ 2,88,998 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ; ਅੰਤਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਬੈਲਟ ਤਿੰਨ-ਧੁਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਜੁਲ 2027 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਨਤੀਜਾ ਉਲਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਇਸ ਸਾਰੇ ਡਾਟੇ ਤੋਂ 2027 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ?

ਪਹਿਲਾ, ਕਾਂਗਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀਕਾਰ ਪਾਰਟੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ 7 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ 37 ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ‘ਚ ਲੀਡ ਲਈ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਵੋਟ AAP ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ 2027 ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ-ਕੇਂਦਰਤ ਅਤੇ ਹਲਕਾ-ਕੇਂਦਰਤ ਰਣਨੀਤੀ ਲੱਗੇਗੀ, ਕੇਵਲ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਨਾਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦੂਜਾ, AAP ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਐਂਟੀ-ਇਨਕੰਬੈਂਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਢਹਿ ਨਹੀਂ ਗਈ। 26.02% ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ; 33 ਸੈਗਮੈਂਟ ਲੀਡ ਅਤੇ 3 ਸੀਟਾਂ ਇਸਦੀ ਹਕੀਕਤ। ਮਤਲਬ AAP ਲਈ ਚੋਣ ਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ “ਵਰਨਿੰਗ ਸਿਗਨਲ” ਸੀ।

ਤੀਜਾ, BJP ਸੀਟ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 2027 ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ। 18.56% ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ 23 ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੈਗਮੈਂਟ ਲੀਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦਾ ਘਾਟ ਹੈ।

ਚੌਥਾ, SAD ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਬਠਿੰਡਾ-ਟਾਈਪ ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ ਨੂੰ ਕੀ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਲਹਿਰ ‘ਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਈ ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਪਿੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵੋਟ-ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ,
ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਦਰਸਾਈ; AAP ਨੇ ਵੋਟ-ਬੇਸ ਬਚਾ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ; BJP ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰ ਲਈ; SAD ਬਠਿੰਡਾ-ਕੇਂਦਰਤ ਕੋਰ ਤੱਕ ਸਿਮਟਿਆ; ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ/ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਜੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਆਸੀ ਧਮਾਕੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ 2027 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਬੇਸ-ਮੈਪ ਹੈ।